سوشيانت: وب‌نوشته‌هاي يك معمار

- بيست و يكم اسفند: درگذشتِ نظامي گنجوي، شاعر (587 خ)

انتخابِ تهران به عنوانِ پايتخت از سويِ آقا محمدخان قاجار (1164 خ)

 

- بيست و دوم اسفند: درگذشتِ ايرج ميرزا،‌شاعر و منتقدِ دورانِ‌مشروطه (1304-1253 خ)

 

- بيست و سوم اسفند: درگذشتِ كارل ماركس، صاحبِ فرضيه يِ سوسياليسم (1883-1819 م)

 

- بيست و چهارم اسفند: نخستين انتخاباتِ مجلسِ شورايِ اسلامي (1358 خ)

درگذشتِ استاد علي تجويدي، آهنگساز و نوازنده يِ ويولون (1384 -1298 خ)

   

   - بيست و پنجم اسفند: درگذشتِ حسين سرشار، بازيگر و خواننده يِ اپرا (1373 -1313 خ)

 

 

- بيست و ششم اسفند: درگذشتِ علي اكبرخان شهنازي، نوازنده يِ تار (1362 -1276 خ)

 

- بيست و هفتم اسفند:  

- بيست و هشتم اسفند: واقعه يِ غديرِ خم (10 خ)

 

- بيست و نهم اسفند: درگذشتِ ‌سيد اشرف‌الدين حسيني گيلاني، مدير روزنامه نسيم شمال (1309 خ)

                                  ملي شدن صنعت نفت (1329 خ)
                                  درگذشتِ‌ مهدي فتحي، بازيگر سينما (1382 -1318 خ)

 

بنابه‌نظر مورخان، سيزدهم اسفند روزي است كه كورش بزرگ، بنيان‌گزار امپراتوري‌ي ايران در جنگ با قوم مهاجم شرقي (سكاها)، كشته‌شد. درباره‌ي مرگ او روايت‌هاي متعددي آمده‌است، اما آنچه مشخص است اين‌كه چون كوروش بنابه عادت هميشگي در جنگ‌ها ميان سربازان خويش بوده ( چرا كه باورداشت نبايد سرباز جان بركف نهد و بجنگد و افتخار پيروزي نصيب شاهي شود كه دور از ميدان جنگ آسوده مانده‌است)در ميدان جنگ سنگي به سوي او پرتاب مي‌شود كه باعث مرگ‌اش شد. و بدين سان عمر پادشاهي به‌سرمي‌رسد كه امپراتوري‌ي ايران را بنانهاد، حقوق بشر را معنا كرد و مرزهاي ايران را از شرق تا غرب گستراند. پيكر او بنا به وصيت‌اش كه پيش از آن در بابل كرده‌بود، به پاسارگاد منتقل‌شده و دفن‌گرديد. بر آرامگاه او نوشته‌شده بود كه "اي رهگذر! من كوروش هستم. من امپراتوري ی جهان را به پارسيان دادم. من بر آسيا فرمانروايي كردم. بر اين گور رشك مبر "

كوروش، فرزند كمبوجيه نخست، شاه انشان و ماندانا دختر آستياگ شاه ماد بود كه ۵۷۷ سال پيش از ميلاد به‌دنياآمد و اين‌گونه او نژاد از هر دو تبار آريايي يعني پارس و ماد برد. كوروش سپس شاه انشان شد و پس از چندي مرزهاي خود را از شرق تا فرارودان (ماورالنهر) و نزديكي‌ي مرز چين و از غرب با فتح ليدي تا مرز يونان گسترش داد. بي‌گمان اما خاطره‌انگيزترين ماجرا، فتح بابل در ۲۱ مهر ۵۳۹ سال پيش از ميلاد بود. رفتار مهربانانه‌ي كوروش با مردمان و حتا حاكمان سرزمين‌هاي فتح‌شده او را در نزد اينان مجبوب مي‌كرد و اين سرزمين‌ها شادمانانه خراج‌گزار امپراتوري‌ي ايران مي‌شدند. كوروش نوعي حكومت چندمليتي بنيان‌گذاشته بود. 

او تلاش‌مي‌كرد تا تصرف هر سرزمين با كمترين تلفات انساني صورت گيرد، حاكم آن ملت را تغيير نمي داد، آداب و رسوم  و دين زرتشت را به ايشان تحميل نمي‌كرد. سده‌‌ها بعد و به هنگام کاوش‌ها در بابل (سده‌ي نوزدهم)، باستان‌شناسان یک استوانه‌ي سفالین کوچک یافتند، که شامل یک نوشته از کوروش بزرگ بود. این استوانه كه اکنون در موزه‌ي بریتانیا نگهداری‌می‌شود و به منشور حقوق بشر معروف است، رفتار كوروش را با اسيران بابلي شرح‌مي‌دهد. در بخشي از آن آمده است : " من كوروش هستم، شاه جهان، شاه بزرگ، شاه نيرومند، شاه بابل ، شاه سرزمين سومر و اكد، شاه چهار‌گوشه‌ي جهان. پسر شاه بزرگ كمبوجيه، شاه شهر انشان، نوه‌ي شاه بزرگ كوروش، شاه شهر انشان، نبيره‌ي شاه بزرگ چيش‌پيش، شاه انشان ... سپاهيان بي‌شمار من با صلح به بابل درآمدند. من نگذاشتم در سراسر سرزمين سومر و اكد تهديد‌كننده‌ي ديگري پيدا‌شود. من در بابل و همه‌ي شهرهاي‌اش براي سعادت ساكنان بابل كه خانه هاي‌شان مطابق خواست خدايان نبود كوشيدم ... من ويرانه‌هاي‌شان را بازساختم و دشواري‌هاي آنان را آسان‌كردم. مردوك خداي بزرگ از كردار پارسايانه‌ي من خوشنود گشت.(منبع: ارشام پارسي) "

سكاها از اقوام بدوي ساكن در شمال‌شرقي ايران بودند كه هر از گاهي به مرزهاي ايران دست‌درازي مي‌كردند. كوروش ايرانيان را از مراوده‌ي با ايشان برحذرمي‌كرد چرا كه قومي بي‌تمدن و غيرپيشرفته بودند چندان‌كه با زنان خويش در جمع همبسترمي‌شدند. آخرين نبرد كوروش اما با ايشان اتفاق‌افتاد. درباره‌ي مرگ كوروش روايت‌هاي گوناگون آمده است، برخي مانند هرودوت بر اين باورند كه كوروش در اين جنگ كشته‌شده و ماجرا را چنين آورده اند كه در آن زمان تومريس ملكه‌ي سكاها با كوروش وارد جنگ شد. میان مرز ایران و سرزمین سکاها رودخانه‌ای بود که لشگریان کورش باید از آن عبور می‌کردند. هنگامی که کورش به این رودخانه رسید، تومریس ملکه سکاها به او پیغام داد که برای جنگ دو راه پیش رو دارد. یا از رودخانه عبور کند و در سرزمین سکاها به نبرد بپردازند و یا اجازه دهند که لشگریان سکا از رود عبور کرده و در خاک ایران به جنگ بپردازند. کورش این دو پیشنهاد را با سرداران خود در میان گذاشت. بیشتر سرداران ایرانی او، جنگ در خاک ایران را برگزیدند، اما امپراتور سابق لیدی که تا پایان عمر به عنوان یک مشاور به کورش وفادار ماند، جنگ در سرزمین سکاها را پیشنهاد کرد. استدلال او چنین بود که در صورت نبرد در خاک ایران، اگر لشگر کورش شکست بخورد تمامی سرزمین در خطر می‌افتد و اگر پیروز هم شود هیچ سرزمینی را فتح نکرد. در مقابل اگر در خاک سکاها به جنگ بپردازند، پیروزی ایرانیان با فتح این سرزمین همراه خواهد بود و شکست آنان نیز تنها یک شکست نظامی به شمار رفته و به سرزمین ایران آسیبی نمی‌رسد. کورش این استدلال را پذیرفت و از رودخانه عبور کرد. پیامد این نبرد کشته شدن کورش و شکست لشگریانش بود. پس از این شکست، لشگریان ایران با رهبری کمبوجیه، پسر ارشد کورش به ایران بازگشتند. گروهي نيز بر اين باورند كه اگرچه كوروش در اين جنگ كشته شده اما سپا ايران پيروز بارگشته‌است.

(آرامگاه كوروش بزرگ بازسازي از مارسل ديولافوا - از http://immortals.blogfa.com)

پس از كوروش، كمبوجيه فرزندش به قدرت‌رسيد و توانست مصر را ساتراپ‌نشين ايران كند. بدين سان پرونده‌ي زندگي‌ي پدر ايران، اويي كه حتا حاضرنبود دفن جسدش بخشي از خاك ايران را از حاصلخيزي بازدارد، بسته‌شد. براي مطالعه‌ي بيشتر مي‌‌توايند به اين‌جاها برويد:                                                - فره وشی،بهرام-ایرانویج- تهران- انتشارات دانشگاه تهران-۱۳۶۵ | - پیرنیا،حسن- تاریخ ایران باستان - چاپ نهم - تهران -انتشارات افراسیاب- ۱۳۷۸ | - رضایی،دکتر عبدالعظیم،تاریخ ده هزار ساله ایران،تهران:اقبال،چاپ ۱۶ ،۱۳۸۴،جلداول.  | http://immortals.blogfa.com/ | http://fa.wikipedia.org | http://www.iranianshistoryonthisday.com/ |

بخشی از وصیت‌نامه‌ی کوروش ( از http://immortals.blogfa.com) :

"فرزندان من،دوستان من!من اكنون به پايان زندگي نزديك گشته ام.من آن را با نشانه هاي آشكار دريافته ام و وقتي در گذشتم مرا خوشبخت بپنداريد و كام من اينست كه اين احساس در اعمال و رفتار شما مشهود باشد،زيرا من به هنگام كودكي ،جواني و پيري بختيار بوده ام.هميشه نيروي من افزون گشته است،آنچنانكه هم امروز نيز احساس نمي كنم كه از هنگام جواني ضعيف ترم.من دوستان را به خاطر نيكوئي هاي خود خوشبخت و دشمنانم را مطيع خويش ديده ام.زادگاه من قطعه كوچكي از آسيا بود.من آن را اكنون مفتخر و بلند پايه باز مي گذارم.در اين هنگام كه به دنياي ديگر مي گذرم،شما و ميهنم را خوشبخت مي بينم و از اينرو ميل دارم كه آيندگان مرا مردي خوشبخت بدانند.

بايد آشكارا وليعهد خود را اعلام كنم تا پس از من پريشاني و نابساماني روي ندهد.من شما فرزندانم را يكسان دوست ميدارم ولي فرزند بزرگترم كه آزموده تر است كشور را سامان خواهد داد.فرزندانم!من شما را از كودكي چنان تربيت كرده ام كه پيران را آزرم داريد و كوشش كنيد تا جوانتران از شما آزرم بدارند.تو كمبوجيه،مپندار كه عصاي زرين سلطنتي،تخت و تاجت را نگاه خواهد داشت.دوستان صميمي براي پادشاه عصاي مطمئنتري هستند.هركسي بايد براي خويشتن دوستان يكدل فراهم آورد و اين دوستان را جز به نيكوكاري بدست نتوان آورد.به نام خدا و اجداد در گذشته ما اي فرزندان اگر مي خواهيد مرا شاد كنيد نسبت به يكديگر آزرم بداريد.

پيكر بي جان مرا هنگامي كه ديگر در اين دنيا نيستم در ميان سيم وزر مگذاريد و هرچه زودتر آن را به خاك باز دهيد.چه بهتر  از اين كه انسان به خاك كه اينهمه چيزهاي نغز وزيبا مي پرورد آميخته گردد.من همواره مردم را دوست داشته ام واكنون نيز شادمان خواهم بود كه با خاكي كه به مردمان نعمتمي بخشد آميخته گردم.

اكنون احساس مي كنم جان از پيكرم مي گسلد....اگر از ميان شما كسي مي خواهد دست مرا بگيرد يا به چشمانم بنگرد،تا هنوز جان دارم نزديك شود و هنگامي كه روي خود را پوشاندم،از شما خواستارم كه پيكرم را كسي نبيند،حتي شما فرزندانم.

از تمام پارسيان و متحدان بخواهيد تا بر آرامگاه من حاضر گردند و مرا از اينكه ديگر از هيچگونه بدي رنج نخواهم برد تهنيت گويند.

به آخرين اندرز من گوش فرا داريد.اگر مي خواهيد دشمنان خود را تنبيه كنيد،به دوستان خود نيكي كنيد."

--------------------------------------------------------------------------------------------------

** پي نوشت: تاريخ اما صرفا براي خواندن و به‌خود غره‌شدن يا افسوس گذشته خوردن نيست. روات تاريخ، روايت درس‌گرفتن است از گذشته تا براي امروز و آينده مطمين‌تر گام‌برداريم. ايران ما، امروز شوربختانه از اوج فاصله‌گرفته و چندي است به غرقابي فرواقتاده كه توگويي برون‌رفتي از آن متصور نيست. جامعه‌ي ايران ميزبان نسل از‌هم‌گيسخته‌اي است كه بي‌شكل و لزج از سويي به سويي مي‌رود و هر دم شكلي مي‌گيرد. امروز از ديروز گسسته‌ايم و آبستن فردايي دهشتناك خواهيم بود، اگر هوشيار نباشيم و تن به موج سپاريم. تاكيد بيش از حد بر پروژه‌ي امت‌سازي و فداكردن ايران و ايراني در اين راه عواقب هولناكي درپي‌خواهدداشت كه الان هم آثارش را مي‌بينيم. بايد بكوشيم و خردورزانه گذشته‌ي خويش را بخوانيم تا از اين رخوت جان‌به‌دربريم. پس برخيزيم كه اكنون جهان چونان شتاب‌آلوده به‌سويِ‌ يكپارچگي مي‌تازد كه درنگي بي‌جا و سستي‌اي ناروا، مي‌تواند نامِ ايران را براي‌ هميشه از ميهماني‌ي ‌جهانيان بيرون‌گذارد. پس بشتابيم تا از هنر نينديشيدن وارهيم كه همهمه‌ي‌ِ يكپارچگي و جهاني‌سازي نيز به گوش مي رسد. فرهنگ‌هاي‌ِ گوناگون - به‌ويژه آنان كه ريشه در تاريخ دارند - خرد يا كلان، به‌هوشِ اين تندباد بايد باشند. آنان كه به گوشه مي‌خزند و چشم بر اين تاراج مي‌بندند، به منجلاب‌ِ جدايي‌يِ از گذشته و كژكاركردهاي‌ِ فرهنگي فرو‌مي‌افتند. آنان كه ناآگاهانه به نبرد مي‌روند، دچار بنيادگرايي مي‌شوند. اما آنان كه هوشيار پاي در ميدان مي‌نهند، به فرهنگ‌ِ خود مي‌نازند، مهر‌ِ بيگانگي از خود بازمي‌ستانند، فرهنگ‌ِ از پيش سترون شده را به زايش وامي‌دارند، ديگران را به سوي خود درمي‌كشانند، والايي خود به‌رخ‌مي‌كشند و گام در راه‌ِ پالايش و پيرايش انگاره‌يِ ديگران مي‌گذارند.

پي‌نوشت ۲: يكي از كساني كه در اين باره نوشته‌است، دكتر سيدحواد طباطبايي است يا نظريه‌اي به نام نظريه‌ي انحطاط ايران. اگر مايليد اين نظريه را از اينجا بخوانيد.

 

- یازدهم اسفند: شيوعِ بيماري يِ تيفوس در تهران در پي اشغال نظامي ايران (1321 خ) 

- دوازدهم اسفند : زادروز امام حسن مجتبي (ع) (3 خ)

- سیزدهم اسفند: روز تلخی که كوروش بزرگ، بنیان گذار امپراتوري يِ ايران درگذشت (530 پيش از ميلاد)

- چهاردهم اسفند : درگذشتِ دكتر محمد مصدق (1345 -1261 خ)

                                          

- پانزدهم اسفند: پايانِ تكميلِ تقويمِ هجري يِ خورشيدي موسوم به جلالي به دستِ حكيم عمر خيام (457 خ)

درگذشتِ‌رسول ملاقلي پور، كارگردانِ‌سينما (1385 -1334 خ)

                                 

- شانزدهم اسفند: كشته شدنِ‌ حاجعلی رزم آرا نخست وزیر سابق به دستِ‌ خلیل طهماسبی از اعضای فدائيانِ اسلان ( 1329-1280 خ)

درگذشتِ استاد حسين قوامي (فاخته)، خواننده ی نامی کشورمان و خواننده ی تصنیف معروف تو ای پری کجایی (1368 -1284 خ) (عکس آرامگاه از رضا پورکریمان)

- هفدهم اسفند: درگذشتِ خواجه عبدا... انصاري (467 -382 خ)

درگذشتِ استاد احمد عبادي، نوازنده يِ سه تار و فرزند میرزاعبدالله (1371 -1283 خ)

                

- هجدهم اسفند: پايانِ كارِ ساختِ  تاقِ كسرا نزديكِ تيسفون به دستِ نوشيروان ساساني (551 م)

- نوزدهم اسفند: واگذاري يِ امتيازِ انحصاري يِ خريد و فروشِ تنباكو و توتون به انگلستان (1269 خ)

- بيستم اسفند: زادروزِ‌امام هادي (ع) (206 خ)

 تاج گذاري يِ شاه اسماعيل صفوي و اعلامِ مذهبِ شيعه به عنوانِ مذهبِ رسمي يِ كشور (880 خ)

درگذشتِ آيت ا... كاشاني (1340-1264 خ)

- یازدهم بهمن: آغازِ سلطنتِ محمدشاه قاجار (1214 خ)

درگذشتِ اميرناصر افتتاح، نوازنده يِ تنبك (1366-1314 خ)

- دوازدهم بهمن: ورودِ اسكندر و سپاهيان اش به تختِ جمشيد و به آتش كشيدنِ آن

(330 پيش از ميلاد)

بازگشتِ آيت الله خميني به كشور (1357 خ)

- سیزدهم بهمن: درگذشتِ برتراند راسل، فيلسوفِ انگليسي (1970 -1872 م)

درگذشتِ ‌پرويز ياحقي، آهنگساز و نوازنده‌يِ‌ ويولون (1385 -1315 خ)

- چهاردهم بهمن: انصرافِ ايران از منطقه يِ سليمانيه به اصرارِ انگليس و روسيه در زمان

محمدشاه (1224 خ)

- پانزدهم بهمن: عيد پوريم: روزي كه خشايارشا هخامنشي، يهوديان را از توطئه يِ كشتارشان كه توسط وزيرش به دروغ ابلاغ شده بود، نجات‌داد. (479 پيش از ميلاد)

- تيراندازي به محمدرضا پهلوي در دانشگاهِ تهران (1327 خ)

- شانزدهم بهمن: معرفي يِ مهندس مهدي بازرگان به عنوانِ رئيسِ دولتِ موقت (1357 خ)

- هفدهم بهمن: درگذشتِ سياوش كسرايي، شاعر (1374 -1305 خ)

- هجدهم بهمن: تصويبِ نخستين قانونِ مطبوعات در ايران (1286 خ)

- نوزدهم بهمن: پيوستن همافرانِ نيروي هوايي به انقلاب (1357 خ)

- بيستم بهمن: يعقوب ليث شهرهايِ شرقي يِ‌ايران را از سلطه يِ‌اعراب آزاد كرد (245 خ)

درگذشتِ‌حسن اسماعيل زاده (چليپا)، استادِ‌نقاشِ قهوه خانه اي )1385 -1301 خ)

- اول بهمن: درگذشتِ ابوالقاسم عارف قزويني، شاعر و آهنگساز (1312 -1259 خ)

- دوم بهمن: درگذشتِ داريوش رفيعي، خواننده (1337 -1306 خ)

- سوم بهمن: روزِ تلخي كه هرات با بي لياقتي يِ‌قاجار از ايران جدا شد (1235 خ)

درگذشتِ رضا ورزنده، نوازنده يِ سنتور (1355 -1305 خ)

- چهارم بهمن: پيمانِ شاه سلطان حسين صفوي با لويي چهاردهم پادشاهِ‌فرانسه برايِ

                     پشتيباني از اتباعِ‌ايران (1083 خ)

- پنجم بهمن: مرگِ وثوق الدوله نخست وزيري كه با امضايِ قراردادِ ننگين 1919 موافقت

                    كرد (1329 -1251 خ)

                    برگزاري يِ نخستين انتخاباتِ رياستِ جمهوري اسلامي و انتخاب

                    ابوالحسن بني صدر (1358 خ)

     

- ششم بهمن: همه پرسي يِ اصولِ شش گانه معروف به انقلابِ سفيد (1341 خ)

                       درگذشتِ‌ مجتبا مينوي، انديشمند و اديب (1355 - 1282 خ)

                       درگذشتِ استاد عبدا... دوامي، خواننده و رديف دان (1359 -1275 خ)

  

- هفتم بهمن: درگذشتِ اسدا... ملك، نوازنده يِ تنبك (1380-1320 خ)

- هشتم بهمن: قطعِ نفوذِ‌ روس ها در شيلاتِ‌ايران به فرمانِ دكتر مصدق (1331 خ)

- نهم بهمن: درگذشتِ شاپور اول، دومين شاهِ ساساني (271 م)

- دهم بهمن: جشنِ سده، يادگارِ فراموش شده يِ نياكان ما

                   انقراضِ خلافتِ‌عباسيان به دستِ‌هلاكو خان (636 )

- بيست و يكم دی: كشته شدنِ يزدگرد سوم به دستِ آسياباني در مرو و پايانِ پادشاهي يِِ 416 ساله يِ ساسانيان (20 خ)

 

- بيست و دوم دی: درگذشتِ ابوسعيد ابوالخير، شاعر (467 -386 خ)

 

- بيست و سوم دی: 

 

- بيست و چهارم دی: آغازِ جنگ هايِ‌اردشير بابكان با اردوانِ ‌پنجم آخرين شاهِ ‌اشكاني (224 م)

                                خشمِ ايرانيان در نام گذاري يك سرويس خبري به نام خليج عربي (1354 خ)

   

   - بيست و پنجم دی: تصرفِ بغداد توسط احمد ديلمي، بركناري يِ‌خليفه يِ‌عباسي و احيايِ

                                  حاكميتِ ملي (324 خ)

 

 

- بيست و ششم دی: درگذشتِ ‌فيروز نخست، شاهِ‌ساساني (483 م)

                                 خروجِ محمدرضا پهلوي از ايران (1357 خ)

 

- بيست و هفتم دی: درگذشتِ يزدگرد اول، شاهِ ساساني (420 )

                              تيربارانِ اعضايِ فدائيانِ اسلام (نواب صفوي، خليل طهماسبي،

                              مظفر ذوالقدر و محمد واحدي) (1334 خ)

 

- بيست و هشتم دی: شاه شدنِ شاپور دوم پيش از تولد و در شكم مادر (311 م)

 

- بيست و نهم دی: درگذشتِ شاه عباس صفوي (1007 خ)

                             درگذشتِ محمود مشرف تهراني ( م.آزاد)، شاعر) (384 -1312 خ)

 - سي‌ام دی: درگذشتِ نورعلي خان برومند، نوازنده يِ تار و رديف دان (1355 - 1285 خ)

                      درگذشتِ مهندس مهدي بازرگان، رئيسِ دولتِ موقت (1373 -128۸ خ)

- یازدهم دي: زادروزِ امام علي ابن موسي الرضا (ع) (144 خ)

                     اعلامِ اول ژانويه به عنوان آغاز سال ميلادي در شوراي عالي مسيحيت رم (1622 م)

- دوازدهم دي: درگذشتِ بهرام دوم و به قدرت رسيدنِ بهرام سوم ساساني (282 م)

                       درگذشت سيبويه، دانشمندِ ايراني كه براي زبانِِ عربي دستور زبان نوشت! (171 خ)

- سیزدهم دي: زادروزِ فروغ فرخزاد، شاعر و سينماگر (1313-1345 خ)

                        جابجايي يِ پيكرِ نيما يوشيج به خانه پدري اش در مازندران (1373 خ)

- چهاردهم دي: كشته شدنِ بابك خرم دين به دستور المعتصم عباسي (216 خ)

                        با تصميمِ محمدرضا پهلوي (بدون نظرخواهي از مردم و مجلس) بحرين از ايران

                         جدا شد (1347 خ)

- پانزدهم دي: درگذشتِ ملوك ضرابي، خواننده (1378 -1270 خ)

- شانزدهم دي: با تصويبِ مجلس، بحرين دارايِ نماينده در مجلسِ شورايِ ملي شد (1331 خ)

- هفدهم دي: درگذشتِ پهلوان غلامرضا تختي (1346 خ)

                      درگذشتِ‌ لطف ا... مفخم پايان، نوازنده يِ‌ ويولون (1362 -1292 خ)

- هجدهم دي: پايانِ دومين دوره يِ جنگ هايِ ايران و روم در زمانِ شاپور دوم (363 م)

                         زادروزِ ‌امام سجاد (ع) (37 خ)

                        درگذشتِ‌ ابونصر فارابي، دانشمند و فيلسوفِ ايراني (328 خ)

                        درگذشتِ مظفرالدين شاه قاجار (1285 خ)

- نوزدهم دي: درگذشتِ پرويز وكيلي، شاعر و ترانه سرا (1363 -1312 خ)

- بيستم دي: زادروزِ امام حسين (ع) (۴خ)

                    كشته شدنِ اميركبير در حمامِ فينِ كاشان  (230 - 1181 خ)

- بيست و يكم آذر: اصلاحِ قانونِ اساسي در مجلسِ شورايِ ملي و رسميت يافتنِ سلطنتِ

پهلوي (1304 خ)

 زادروزِ احمد شاملو، شاعر (1379 -1304 خ)

 

- بيست و دوم آذر: درگذشتِ امير علي شير نوايي، وزير و دانشمند ايراني (879 خ) 

اعلامِ قانونِ استخدامِ كشوري (1301 خ)

 

- بيست و سوم آذر: اعلامِ نتيجه يِ سرشماري يِ سال 1355 : جمعيت ايران 34 ميليون نفر

درگذشتِ ايرج زند، نقاش و مجسمه ساز (1385 -1331 خ)

 

- بيست و چهارم آذر: فرار سرانِ ‌بازداشت شده‌يِ‌ حزبِ‌ توده از زندان (1329 خ)

آغازِ‌ مجازاتِ ‌اعدام برايِ قاچاقچيانِ ‌موادِ‌ مخدر در ايران (1346 خ)

   

 

  - بيست و پنجم آذر: درگذشتِ نصرا... زرين پنجه، نوازنده يِ تار (1360 -1285 خ)

 

 

- بيست و ششم آذر: درگذشتِ مولانا جلال الدين محمد بلخي، شاعر و عارفِ

پارسي گوي (652 - 586 خ)

پايه گذاري‌يِ‌ وزارتِ‌ فرهنگ و هنر (1343 خ)

درگذشتِ‌ فرخ غفاري، كارگردان و بنيان‌گذارِ‌خانه‌يِ‌ سينما (1385 -1300 خ)

 

 

- بيست و هفتم آذر: زادروزِ‌امام محمد باقر (ع)(55 خ)

درگذشتِ ‌امام محمد غزالي، انديشمند و فيلسوف ايراني (490 -436 خ)

ترورِ دكتر مفتح در مقابل دانشگاه الهيات تهران (1358 خ)

 

- بيست و هشتم آذر: فتحِ‌ بغداد به دستِ‌ احمد بويه (354 خ)

درگذشتِ عباس يميني شريف، شاعرِ كودكان (1328 خ)

 

- بيست و نهم آذر: درگذشتِ استاد ابوالحسن صبا، آهنگساز و موسيقي دان (1336 -1282 خ)

درگذشتِ‌ ناصر عبداللهي، خواننده‌ي‌ موسيقي‌يِ‌ پاپ (1385 -1349 خ)

 

- سي‌ام آذر: شبِ يلدا (بلندترين شبِ سال)

پايانِ ساختِ دبيرستان دارالفنون (1230 خ)
اعلامِ رايِ محكمه يِ نظامي يِ تهران و محكوميتِ دكتر مصدق به
سه سال زندان (1332 خ)

- یازدهم آذر: پيروزي‌يِ ايرانيان بر اعراب به فرماندهي‌يِ مرداويز زياري و پايتخت‌شدنِ اصفهان (310 خ)
كشته‌شدنِ ميرزا كوچك خانِ جنگلي (1300 خ)

- دوازدهم آذر: همه‌پرسي‌يِ‌ قانونِ اساسي‌يِ جمهوري اسلامي (1358 خ)

- سیزدهم آذر: درگذشتِ حكيم عمر خيام (502 -426 خ)

- چهاردهم آذر: درگذشتِ دكتر غلامحسين يوسفي، استادِ زبان و ادبيات پارسي (1369 خ)

درگذشتِ علي حاتمي، كارگردانِ سينما (1375 -1323 خ)

- پانزدهم آذر: زادروزِ ‌امام حسن عسگري (ع) (225 خ)

تاج گذاري‌يِ احمد‌شاه و سوگند او در مجلس پس از رسيدن به سنِ قانوني (1293 خ)

سقوطِ هواپيمايِ C-130 در مجتمع مسكوني‌يِ توحيدِ تهران و كشته‌شدنِ 106 سرنشين آن
(1384 خ)

- شانزدهم آذر: سفارشِ كوروش بزرگ در بابل برايِ خاكسپاري اش در پاسارگاد (539 پ.م.)

درگذشتِ استاد جواد معروفي، نوازنده‌يِ پيانو (1372 -1291 خ)

درگذشتِ منوچهر نوذري، بازيگر، مجري و دوبلور (1384 -1312 خ)

- هفدهم آذر: كشته شدنِ عمرخطاب به دستِ فيروز ايراني (644 -581 م)

درگذشتِ‌ احمد قدكچيان، بازيگرِ سينما (1385 -1299 خ)

- هجدهم آذر: درگذشتِ شيخ مصلح الدين سعدي، شاعرِ نامدار (671 -589 خ)

درگذشتِ علي اصغر گرمسيري، بازيگرِ سينما و تئاتر (1379 -1290 خ)

 

- نوزدهم آذر: سقوطِ دولتِ آشور به دستِ نيروهايِ متحد ماد و بابل (612 پ.م.)

- بيستم آذر: درگذشتِ ابوريحان بيروني (427 -349 خ)

نمي‌دانم دقت كرده‌ايد يا نه، در اين دو سه سال اخير، يعني 84 و 85 در آذرماه هنرمندان بزرگي را از دست‌داده‌ايم، دقيقا سال 84 بود كه 29 آبان، ابتدا منوچهر آتشي، شاعر معاصر درگذشت. به فاصله‌ي اندكي، مرتضا مميز و بعدش هم كه فاجعه‌ي هواپيماي سي-130 اتفاق افتاد. در همان روزها هم منوچهر نوذري از ميان‌مان رفت. سال بعد درست با آغاز آذرماه، باز دست تقدير گروهي ديگر از هنرمندان و ناميان سرزمين‌مان را اب خود برد، بزرگاني چون بابك بيات (آهنگ‌ساز)، احمد قدكچيان (بازيگر)، ايرج زند (نقاش و مجسمه‌ساز)، ناصر عبداللهي (خواننده) و فرخ غفاري (كارگردان قديمي). در اين نوشته به استاد مميز مي‌پردازم و يا اين‌كه از نظر نگارشي مرتضا درست مي‌باشد ، ولي به‌دليل اين‌كه جستجوگرهاي اينترنتي معمولا به واژه‌ي «مرتضي» حساس هستند، داخل پرانتز اين‌گونه مي‌نويسم.

امروز چهارم آذر، سالروز درگذشت استاد مرتضا مميز (مرتضي مميز) است، كسي كه به حق به او لقب پدر گرافيك نوين ايران را داده‌اند و اگر چه از نظر او «